Oprócz pasty i szczoteczki skuteczność pielęgnacji jamy ustnej znacznie podnoszą nici i taśmy dentystyczne, wykałaczki lub patyczki dentystyczne, specjalne szczoteczki (międzyzębowe, jednopęczkowe, do protez, do stałych aparatów ortodontycznych). Dla osób cierpiących na choroby przyzębia, pomocne w codziennej pielęgnacji są irygatory do kąpieli śródustnych.
Konieczność utrzymania higieny jamy ustnej obejmuje także mycie języka, zwłaszcza jego tylnej grzbietowej powierzchni. Służą do tego skrobaczki lub specjalne szczoteczki (zamiennie można do tego celu użyć miękkiej delikatnej szczoteczki dla niemowląt).

Pomocne w utrzymaniu właściwej higieny jamy ustnej są także środki farmakologiczne w postaci płukanek. W składzie płukanek najczęściej stosuje się cetylopirydynę, chlorheksydynę, triclosan, olejki eteryczne itp. Płukanki mają działanie bakteriobójcze i bakteriostatyczne i są stosowane do chemicznej kontroli płytki bakteryjno-nazębnej. Inne, z zawartością związków fluoru, są pomocne dla osób z grupy wysokiego ryzyka choroby próchnicowej. Stosowanie płukanek powinno być zlecane przez lekarza stomatologa. Do codziennego użytku zaleca się płukanki z zawartością 0,05% NaF (fluorek sodu), natomiast do stosowania 1 raz na 2 tygodnie zaleca się stosowanie roztworu o stężeniu 0,2% NaF.

Próchnica jest procesem przebiegającym w szkliwie zęba i polegającym na demineralizacji, czyli rozpuszczaniu składników nieorganicznych szkliwa.
Aby doszło do powstania i rozwoju próchnicy na powierzchni szkliwa zęba, musi zadziałać wiele czynników zewnątrz – i wewnątrzustrojowych. Udział w tym procesie biorą drobnoustroje próchnicotwórcze - głównie paciorkowce znajdujące się w płytce nazębnej zalegającej na powierzchni zębów, produkty metabolizmu bakterii, węglowodany dostarczane z pożywieniem a także pewne składniki śliny itp.

Duże znaczenie dla powstania i przebiegu próchnicy ma czas, w którym zalega nieusunięta przez zabiegi higieniczne (np. szczotkowanie zębów) płytka nazębna. Należy pamiętać, że próchnica jest chorobą, która na ogół rozwija się przez wiele miesięcy zanim pojawią się jej objawy, takie jak plama próchnicowa lub ubytek, czyli przerwanie ciągłości szkliwa zęba.
Wyjątkiem jest tzw. próchnica butelkowa dotycząca dopiero co wyrżniętych zębów mlecznych, która błyskawicznie – w ciągu kilku tygodni - może doprowadzić do całkowitego zniszczenia koron zębów u dziecka.

Dieta ma istotne znaczenie w pojawianiu się próchnicy. Do powstania i rozwoju próchnicy prowadzi w głównej mierze częste spożywanie cukrów ilość to ilość dużych ilościach. Najbardziej szkodliwe jest tzw. "pojadanie” wielokrotnie w ciągu dnia słodkich wyrobów zawierających cukier i czekoladę oraz picie dużych ilości słodzonych napojów chłodzących lub używanie cukru do słodzenia herbaty i kawy pitej wielokrotnie w ciągu dnia.
Natomiast właściwa dieta z zawartością odpowiedniej ilości białka, witamin i mikroelementów zmniejsza podatność zębów na próchnicę.

Najczęściej odsłonięcie szyjki zęba występuje na powierzchniach policzkowych kłów, zębów przedtrzonowych i trzonowych. Najczęściej powodem tego są zła technika szczotkowania oraz źle dobrana i złej jakości, twarda szczotka do zębów.
Innymi znaczącymi czynnikami w powstawaniu recesji dziąseł (odsłanianie szyjek zębowych) jest:
• płytka nazębna,
• kontakt zęba z miękkimi tkankami – dziąsłami przeciwstawnego łuku zębowego,
• uraz zgryzowy,
• niewłaściwe uzupełnienia protetyczne.
Aby doszło do powstania recesji, na ogół nie decyduje tylko pojedynczy z wyżej wymienionych czynników.

Właściwa pielęgnacja jamy ustnej i zapobieganie chorobom (m.in. próchnicy) nie może odbywać się bez regularnej kontroli stomatologa. Pierwszą kontrolę stanu uzębienia dziecko powinno odbyć już przed ukończeniem przez dziecko pierwszego roku życia. Przeglądy jamy ustnej dzieci i młodzieży powinny odbywać się co 6 miesięcy lub przynajmniej 1 raz w roku. Obowiązek przeglądu jamy ustnej 1 raz w roku w ramach profilaktyki dotyczy wszystkich osób dorosłych.

Dentyści zalecają, aby szczotkować zęby co najmniej dwa razy dziennie (najlepiej rano i wieczorem). Ważne jest, aby każdy kwadrant linii zębów oczyszczać przez nie mniej, niż 30 sekund.

W zapobieganiu próchnicy najważniejsze jest systematyczne, codzienne usuwanie płytki nazębnej, czyli dwukrotne w ciągu dnia szczotkowanie zębów z użyciem fluorkowanych past do zębów. Stosowanie past z fluorem to najlepszy sposób na opanowanie choroby próchnicowej.
Liczne badania poświęcone skuteczności klinicznej w hamowaniu próchnicy przez różne związki fluoru zastosowane w pastach do zębów dowiodły, że NaF (fluorek sodu) w postaci zjonizowanej wykazuje wysoką skuteczność przeciw próchniczą.
Zwiększanie skuteczności działania przeciwpróchnicowego past do zębów z fluorkiem sodu polega także na wzbogacaniu składu tych past o różne aktywne składniki takie jak np.: triclosan czy pirofosforany. Triclosan jest środkiem antyseptycznym i przyczynia się do redukcji płytki nazębnej. Pirofosforany przyczyniają się do zmniejszenia tworzenia się kamienia nazębnego.
Ponadto codziennie, począwszy od 12 roku życia, należy używać nici dentystycznej, która usuwa płytkę nazębną gromadzącą się na powierzchniach stycznych zębów.
Przeciwdziałanie próchnicy wspomaga również stosowanie płukanek przeciwbakteryjnych oraz ograniczenie w diecie cukrów.

Około 50 centymetrów nici Oral-B owiń luźno wokół środkowych palców rąk (wokół jednego palca nawiń więcej nici, niż wokół drugiego). Zostaw około 5 centymetrów nici między palcami. Kciukami i palcami wskazującymi delikatni wsuń nić między zęby. Uważaj, żeby nić nie ześlizgnęła się za bardzo z zębów i nie poraniła dziąseł. Zaczep nić o zęba, tak aby powstała z niej litera „C” i delikatnie poruszaj nią w górę i w dół, dochodząc aż do linii dziąsła. Dla każdego zęba odwijaj nowy kawałek nici.